อากรแสตมป์สำหรับสัญญาเช่าและสัญญากู้ยืมเงินในประเทศไทย: วิธีการทำงาน

อากรแสตมป์ในประเทศไทยคืออะไร?

อากรแสตมป์เป็นภาษีที่เรียกเก็บจากตราสารและเอกสารทางกฎหมายเฉพาะในประเทศไทย อยู่ภายใต้ประมวลรัษฎากร (มาตรา 103-124) และบัญชีอัตราอากรแสตมป์ที่แนบท้าย วัตถุประสงค์ของอากรแสตมป์คือเพื่อให้ตราสารมีน้ำหนักในการเป็นพยานหลักฐาน — เอกสารที่ปิดอากรแสตมป์ถูกต้องสามารถใช้เป็นหลักฐานในศาลได้ ในขณะที่เอกสารที่ไม่ได้ปิดอากรแสตมป์ทั้งที่ควรปิด จะไม่สามารถใช้ได้

นี่เป็นจุดสำคัญที่ชาวต่างชาติและแม้แต่ธุรกิจไทยบางรายมองข้าม: หากสัญญาเช่าหรือสัญญากู้ยืมเงินไม่ได้ปิดอากรแสตมป์อย่างถูกต้อง อาจไม่สามารถรับฟังเป็นพยานหลักฐานในกระบวนพิจารณาของศาลไทยได้ หมายความว่าแม้คุณจะมีสัญญาที่ถูกต้องและลงนามแล้ว การไม่ชำระอากรแสตมป์อาจทำให้คุณไม่มีช่องทางทางกฎหมายในกรณีเกิดข้อพิพาท

ตราสารใดบ้างที่ต้องเสียอากรแสตมป์?

บัญชีอัตราอากรแสตมป์ระบุตราสาร 28 ประเภทที่ต้องเสียอากรแสตมป์ ที่เกี่ยวข้องมากที่สุดสำหรับชาวต่างชาติและธุรกิจในประเทศไทย ได้แก่:

• สัญญาเช่าและสัญญาเช่าทรัพย์ (ลักษณะแห่งตราสารที่ 1)
• สัญญาเช่าซื้อ (ลักษณะแห่งตราสารที่ 3)
• สัญญากู้ยืมเงินและตั๋วสัญญาใช้เงิน (ลักษณะแห่งตราสารที่ 5)
• หนังสือมอบอำนาจ (ลักษณะแห่งตราสารที่ 7)
• กรมธรรม์ประกันภัย (ลักษณะแห่งตราสารที่ 8-10)
• ตราสารโอนหุ้น (ลักษณะแห่งตราสารที่ 15)
• สัญญาจ้างทำของ (ลักษณะแห่งตราสารที่ 4)
• หนังสือค้ำประกัน (ลักษณะแห่งตราสารที่ 17)

อากรแสตมป์สำหรับสัญญาเช่า

อัตราที่ใช้

สัญญาเช่าอยู่ภายใต้ลักษณะแห่งตราสารที่ 1 ของบัญชีอัตราอากรแสตมป์ อัตราคือ:

• 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาท ของค่าเช่ารวมทั้งหมดตลอดระยะเวลาเช่า (หรือต่อเศษของ 1,000 บาท)

วิธีคำนวณ

การคำนวณอากรแสตมป์สำหรับสัญญาเช่า:

1. คำนวณค่าเช่ารวมทั้งหมดตลอดระยะเวลาเช่า
2. หารด้วย 1,000
3. ปัดเศษขึ้นเป็นจำนวนเต็มถัดไป
4. นั่นคือจำนวนอากรแสตมป์เป็นบาท

ตัวอย่าง:

• สัญญาเช่า 1 ปี ค่าเช่าเดือนละ 20,000 บาท: ค่าเช่ารวม = 240,000 บาท อากรแสตมป์ = 240,000 / 1,000 = 240 บาท
• สัญญาเช่า 3 ปี ค่าเช่าเดือนละ 50,000 บาท: ค่าเช่ารวม = 1,800,000 บาท อากรแสตมป์ = 1,800,000 / 1,000 = 1,800 บาท
• สัญญาเช่าที่ดิน 30 ปี ค่าเช่าเดือนละ 100,000 บาท: ค่าเช่ารวม = 36,000,000 บาท อากรแสตมป์ = 36,000,000 / 1,000 = 36,000 บาท

หมายเหตุสำคัญสำหรับสัญญาเช่า

• สัญญาเช่าเกิน 3 ปี ต้องจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินเพื่อให้บังคับใช้ได้กับบุคคลภายนอก การจดทะเบียนมีค่าธรรมเนียมแยกต่างหากเป็น 1% ของค่าเช่ารวม นอกเหนือจากอากรแสตมป์
• สัญญาเช่าช่วง ต้องเสียอากรแสตมป์ในอัตราเดียวกัน
• การต่อสัญญาเช่า ถือเป็นตราสารใหม่และต้องปิดอากรแสตมป์ใหม่
• ผู้มีหน้าที่เสีย: ตามปกติผู้เช่าเป็นผู้รับผิดชอบอากรแสตมป์ของสัญญาเช่า แม้ว่าอาจตกลงกันเป็นอย่างอื่นในสัญญาได้

อากรแสตมป์สำหรับสัญญากู้ยืมเงิน

อัตราที่ใช้

สัญญากู้ยืมเงินและตั๋วสัญญาใช้เงินอยู่ภายใต้ลักษณะแห่งตราสารที่ 5 ของบัญชีอัตราอากรแสตมป์:

• 1 บาท ต่อทุก 2,000 บาท ของเงินต้นกู้ยืม (หรือเศษของ 2,000 บาท)
• อากรแสตมป์สูงสุด: 10,000 บาท ต่อตราสาร โดยไม่คำนึงถึงจำนวนเงินกู้

วิธีคำนวณ

1. ใช้จำนวนเงินต้นกู้ยืม
2. หารด้วย 2,000
3. ปัดเศษขึ้นเป็นจำนวนเต็มถัดไป
4. นั่นคือจำนวนอากรแสตมป์ (สูงสุดไม่เกิน 10,000 บาท)

ตัวอย่าง:

• เงินกู้ส่วนบุคคล 100,000 บาท: 100,000 / 2,000 = 50 บาท
• เงินกู้ธุรกิจ 5,000,000 บาท: 5,000,000 / 2,000 = 2,500 บาท
• เงินกู้ซื้ออสังหาริมทรัพย์ 30,000,000 บาท: 30,000,000 / 2,000 = 15,000 บาท แต่จำกัดสูงสุดที่ 10,000 บาท

หมายเหตุสำคัญสำหรับสัญญากู้ยืมเงิน

• ผู้มีหน้าที่เสีย: ผู้กู้เป็นผู้รับผิดชอบอากรแสตมป์ของสัญญากู้ยืมเงิน
• ตั๋วสัญญาใช้เงิน มีอัตราอากรแสตมป์เท่ากับสัญญากู้ยืมเงิน
• สัญญาเบิกเงินเกินบัญชี ต้องเสียอากรแสตมป์ตามวงเงินสินเชื่อ
• เงินกู้ปลอดดอกเบี้ย ยังคงต้องเสียอากรแสตมป์ตามเงินต้น

อากรแสตมป์สำหรับหนังสือมอบอำนาจ

เนื่องจากหนังสือมอบอำนาจ (POA) มักใช้ควบคู่กับสัญญาเช่าและสัญญากู้ยืมเงิน จึงควรทราบอัตราอากรแสตมป์:

• หนังสือมอบอำนาจทั่วไป: 30 บาท
• หนังสือมอบอำนาจเฉพาะกิจ: 10 บาท
• หนังสือมอบอำนาจดำเนินคดี: 30 บาท

วิธีชำระอากรแสตมป์

วิธีที่ 1: อากรแสตมป์ปิดทับ (แสตมป์กาว)

สำหรับตราสารที่มีอากรแสตมป์ 200 บาทหรือน้อยกว่า สามารถใช้อากรแสตมป์ปิดทับ (แสตมป์กาว) ได้ ซื้อได้ที่ไปรษณีย์ สำนักงานสรรพากร หรือตัวแทนจำหน่ายที่ได้รับอนุญาต แสตมป์จะติดลงบนตราสารแล้วขีดคร่อมหรือประทับตราทับ

วิธีที่ 2: ชำระเงินสดที่สรรพากร

สำหรับตราสารที่มีอากรแสตมป์เกิน 200 บาท หรือสำหรับตราสารใดก็ตามที่ต้องการกระบวนการที่เป็นทางการมากขึ้น สามารถชำระอากรแสตมป์เป็นเงินสดที่กรมสรรพากร กรมสรรพากรจะประทับตราหรือรับรองเอกสารของคุณ

วิธีที่ 3: อากรแสตมป์อิเล็กทรอนิกส์ (e-Stamp)

ประเทศไทยได้ทยอยเปิดใช้การชำระอากรแสตมป์ทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบออนไลน์ของกรมสรรพากร วิธีนี้พบได้บ่อยโดยเฉพาะสำหรับตราสารที่เกี่ยวข้องกับสถาบันการเงินและธุรกรรมขนาดใหญ่

กำหนดเวลา

ต้องชำระอากรแสตมป์ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ทำตราสาร (ลงนาม) สำหรับตราสารที่ทำในต่างประเทศที่จะนำมาใช้ในประเทศไทย ต้องชำระอากรแสตมป์ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่นำเอกสารเข้ามาในประเทศ

บทลงโทษกรณีไม่ชำระอากรแสตมป์

การไม่ชำระอากรแสตมป์ตามกำหนดจะมีบทลงโทษ:

• ภายใน 15 วัน หลังกำหนด: จำนวนอากรแสตมป์ บวกเงินเพิ่ม 2 บาทต่อทุก 5 บาทของอากรที่ค้าง หรือเทียบเท่าเงินเพิ่ม 200%
• หลัง 15 วัน แต่ภายใน 90 วัน: จำนวนอากรแสตมป์ บวกเงินเพิ่ม 4 บาทต่อทุก 5 บาท (400%)
• หลัง 90 วัน: จำนวนอากรแสตมป์ บวกเงินเพิ่ม 5 บาทต่อทุก 5 บาท (500%)
• เงินเพิ่มสูงสุด: จำนวนเงินเพิ่มไม่เกิน 500% ของอากรแสตมป์เดิม

นอกเหนือจากบทลงโทษทางการเงิน ผลที่สำคัญที่สุดคือตราสารที่ไม่ได้ปิดอากรแสตมป์ ไม่สามารถรับฟังเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่ง คดีอาญา หรือกระบวนพิจารณาใดๆ จนกว่าจะชำระอากรแสตมป์และเงินเพิ่มครบถ้วน ทั้งนี้เป็นไปตามมาตรา 118 แห่งประมวลรัษฎากร

กรณียกเว้น

ตราสารบางประเภทได้รับยกเว้นอากรแสตมป์:

• ธุรกรรมระหว่างหน่วยงานราชการ
• ตราสารที่ธนาคารออมสินหรือธนาคารอาคารสงเคราะห์ทำในบางกรณี
• ตราสารที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการทางการเงินของธนาคารแห่งประเทศไทย
• ตราสารที่มีมูลค่าต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำตามที่ระบุในบัญชีอัตรา
• ธุรกรรมบางประเภทที่เกี่ยวกับการเกษตรและสหกรณ์

สัญญาเช่าและสัญญากู้ยืมเงินระหว่างเอกชนส่วนใหญ่ ไม่ได้รับยกเว้น และต้องปิดอากรแสตมป์อย่างถูกต้อง

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ

• ปิดอากรแสตมป์สัญญาเช่าเสมอ แม้แต่สัญญาเช่าระยะสั้น ค่าใช้จ่ายน้อยมากแต่ให้ความคุ้มครองทางกฎหมายอย่างมาก
• ระบุข้อสัญญาเรื่องอากรแสตมป์ไว้ในสัญญา ระบุชัดเจนว่าฝ่ายใดรับผิดชอบชำระอากรแสตมป์ เพื่อหลีกเลี่ยงข้อพิพาท
• ชำระอากรแสตมป์โดยเร็ว กรอบเวลา 15 วันหลังจากทำตราสารเพียงพอ — อย่ารอ เงินเพิ่มจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• สำหรับธุรกรรมขนาดใหญ่ พิจารณาใช้ระบบชำระเงินสดของกรมสรรพากร แทนแสตมป์กาว เพื่อบันทึกที่เรียบร้อยกว่า
• เก็บใบเสร็จ รักษาหลักฐานการชำระอากรแสตมป์คู่กับเอกสารต้นฉบับ
• จำกฎเรื่องพยานหลักฐาน เอกสารที่ไม่ปิดอากรแสตมป์ไม่สามารถใช้ในศาลได้ เพียงเรื่องนี้อย่างเดียวก็ทำให้อากรแสตมป์เป็นหนึ่งในขั้นตอนการปฏิบัติตามกฎหมายที่สำคัญที่สุดและถูกมองข้ามมากที่สุดในกฎหมายสัญญาไทย
• ปรึกษาทนายสำหรับธุรกรรมที่ซับซ้อน ข้อตกลงที่มีหลายชั้น (สัญญาเช่าพร้อมตัวเลือกเช่าช่วง เงินกู้พร้อมค้ำประกัน) อาจเกี่ยวข้องกับตราสารหลายฉบับซึ่งแต่ละฉบับต้องปิดอากรแสตมป์แยกกัน